Murat Sevgi - At Gözlüğü

Murat Sevgi

At Gözlüğü

Murat Sevgi

Geçenlerde TV seyrediyorum, reklam girince -sekiz dakikamı yayıncı kuruluşun keyfine göre ziyan etmemek için- hemen zapladım.  Başını görmediğim için konusunu da bilmediğim bir filme bakmaya başladım.  (Ne anlayacaksam!) 

 

* * *

 

            Bir tür kurgu tarih macerası.  Aktörlerden biri Sean Connery.  Kendisini MI6’den tanırım.  Namı değer James BOND!  Bu sefer Zagor kostümlü, üzerinde basamaklar bulunan bir direğe hızla tırmanıyor.  Yukarı doğru çıkıyor.

            Aslında bütün gördüklerimiz kameranın görüş açısına mahkum edilmiş durumda.  Evimizde otururken kamerayı sağa sola çevir diye komut veren bir kumanda icat edilmediği için böyle bir şansımız yok.  Ne gösterirlerse ona razı olacağız.  Kural bu!

            Kısa zaman aralığı içerisinde gözlemlediğim kadarı ile kafamda sorular oluşuveriyor:  Kim bu adam?  Nereye çıkıyor?  İyi mi? Kötü mü? Birini mi kovalıyor?  Yoksa kaçıyor mu?  Peki kimden?

            Sorulacak sorular bile kısıtlı.  Çünkü soru sorabilmek için bile bilgiye ihtiyaç var.  Bu bilgiler de bize verilenle sınırlı olunca ancak bu kadar soru sorulabilir.

            Derken, kamera açıyı yavaşça genişletince manzara ortaya çıkıyor.  Tırmandığı o direk derin bir uçuruma düşmekte olan bir gemiye ait!  Aslında adam, üzerinde olduğu gemi ile birlikte uçurumun dibine doğru -tam gaz- düşüyor.  Ama ilk izlenim bir yerlere çıktığı şeklindeydi.  Bunun nedeni de kameranın ilk sahnedeki açısındaki darlık.  Yani bilginin tümünü değil sadece bir kısmına sahip olduğumuz için bir yanılgı içerisine girmişiz.  Yaşadığımız yanılgı ise: Aslında tam gaz düşen birini bir yerlere çıkıyormuş gibi görme yanılgısı.

            Bu örnekte verilen olayın fizikteki karşılığına “görecelilik” deniliyor.  Yani bir olayı incelerken olayın tüm değişkenlerine hakim değilseniz o olay ile ilgili hatalı bir sonuca varabilirsiniz.  Ortaokul öğrencilerine sorulan bir soru vardır: “Giden bir otobüste geriye doğru yürüyen adamın hızı nedir?”  İşte olay tamamen bu. 

 

            “Bir olay karşısında analistler isterlerse; hiç yanlış veri girmedikleri halde, sadece doğru verilerin seçilmiş olanlarını kullanarak birbirine zıt iki farklı sonuç elde edebilirler.” (Bunu “Periyodik Yanılgı” başlıklı yazımda istatistik açıdan anlatmıştım.)  Günümüzde özellikle ekonomi verileri üzerinde bu tür bir operasyon yapmak çok kolaydır.

 

            Piyasaların, rasgele yapılmış çok sayıda tekil işlemle dolu olduğu düşünülünce; herhangi bir sonucu elde etmek için geçmiş tarihli veri havuzundan istenilen veriler süzülebilir.  Bu şekilde sonuçtan yola çıkarak, uygun verileri ayıklayacak yöntemler geliştirerek geçmiş verilerini derlemek de bir tür tersine mühendislik (Tümdengelim) yöntemidir.

 

            Hile değildir, suç da değildir.  Ama ahlaki de değildir.  Özellikle büyük şirketlerin; üretim kapasiteleri, pazar paylarındaki değişimler, siparişler ve satış rakamlarının oluşturduğu bilgi denizinde istenilene çok yakın sonuçlar çıkartmaya yarayacak ‘gerçek veriler’ elde etmek mümkündür.

 

            Bu yöntemde uygulanan ana tema, değerlerin objektif olmayan kriterler ile analiz edilmesidir.  Uygulama tümüyle istatistik bir hileden ibaret olsa da yöneticiler için riskleri ve hatta zararları kamufle etmekte kullanılabilir.  Bu istatistikleri kullanarak yatırım yapan yada iş planları yapanlar aslında büyük bir yalan dağının altında kaldıklarını göremezler.  (turk.internet.com sitesinde yayınlanan “Yalan Dağı Efsanesi” başlıklı yazımda bundan ayrıntıları ile söz etmiştim.)

            Özellikle piyasa etkilerinin tüm finansal araçlar için aynı yönde hareketlere neden olmadığını biliriz.  Bir ürünün fiyatı artarken diğer düşebilir.  İşte binlerce ürünün bağımsız fiyatlandırma şansı bulduğu bir ortamda sadece düşenleri seçerek, “piyasa düşüyor”; sadece yükselenleri seçerek “piyasa yükseliyor” demek mümkündür.

            Enflasyon, TEFE (Toptan Eşya Fiyatları Endeksi) yada TÜFE (Tüketici Fiyatları Endeksi) değeri hesaplamak için önceden belirlenen sonuçlara ulaşmayı sağlayacak ürün listeleri oluşturmak çok da zor değildir.

 

            Bu tür hileler ile kârlı gibi gösterilen birçok fon ABD’de topladığı paraları değerlendiremedi.  2008, fonların ipliğini pazara çıkarılma yılı oldu.  Zincirleme etkiler ile tüm dünyayı saran kriz böylece başladı.  Bu fonlara yatırım yapan başka yatırımcılar üzerine oturdukları balonlar patlayınca zemine çakıldılar!  Hatta bazı iri cüsseli bankaların bu kadar büyük bir düşüş yaşamasına zemin bile dayanmadı.  Zemini delip yerin dibine batanlar oldu.

 

SON BİR NOT:

            AT GÖZLÜĞÜ, atın, sürücüye kıyasla; hem çok geniş olan görüş alanını, hem de güçlü görme yeteneğini dizginlemek için kullanılır.  Yoksa, sürücü, çevresine kendisinden daha hakim bir canlıyı nasıl güdebilir?  Bunun tek şartı: Güdülecek olanın, çevresinde olup bitenleri fark edememesidir.

            O yüzden, her gördüğünüz sakallıyı Sean Connery zannetmeyin.

            Hep sevgi ile kalın.

 

            Murat SEVGİ

Murat Sevgi Köşe Yazıları



çorlu haber üyelik işlemleri
köşe yazarları
Mehmet Bozdağ Hesap Köprüsü

Mehmet Bozdağ

Abdullah Gürman Şikayetim Var!

Abdullah Gürman

Çorlu Web Tasarım Çorlu Havalandırma Sistemleri Çorlu Evden Eve Nakliyat Çorlu Kanal Açma Çorlu Evden Eve Nakliyat Çorlu Halı Yıkama Çorlu Evden Eve Nakliyat Çorlu Evden Eve Nakliyat Çorlu Ev Temizliği Çorlu Halı Yıkama Bölme Duvar Sistemleri Çorlu Hukuk Bürosu Çorlu Hukuk Bürosu Çorlu Cam Balkon Çorlu Evden Eve Nakliyat Çorlu Evden Eve Nakliyat Çorlu Kreş ve Anaokulu Evden Eve Nakliyat Yanma Davranımı Test Cihazları Çorlu Matematik Kursu Çorlu Kompresör